Sukraloza, jeden z popularnych słodzików stosowanych zamiast cukru, ponownie znalazła się w centrum zainteresowania naukowców. Badania laboratoryjne wykazały, że związany z nią związek chemiczny – sukraloza-6-octan – może uszkadzać DNA ludzkich komórek. Wyniki wymagają jednak ostrożnej interpretacji. Nie oznaczają, że spożywanie sukralozy w typowych ilościach powoduje uszkodzenia DNA u ludzi. Późniejsze badania oraz ocena Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) dostarczyły bowiem dodatkowego kontekstu.
Sukraloza-6-octan – związek, który wzbudził obawy
Badania koncentrują się nie bezpośrednio na samej sukralozie, ale na sukralozie-6-octanie. Jest to związek chemicznie związany z popularnym słodzikiem, ale nie jest z nim tożsamy.
Sukraloza-6-octan może powstawać podczas produkcji sukralozy i pozostawać w gotowym produkcie jako zanieczyszczenie. W analizowanych wcześniej próbkach komercyjnej sukralozy naukowcy wykrywali ten związek w stężeniach sięgających 0,67 proc.
To właśnie obecność tej substancji stała się jednym z powodów zainteresowania bezpieczeństwem sukralozy.
Czy sukraloza uszkadza DNA?
W eksperymentach naukowcy wystawili hodowane ludzkie komórki krwi na działanie sukralozy-6-octanu. Były to badania in vitro, czyli prowadzone poza żywym organizmem.
W komórkach zaobserwowano sygnały odpowiadające genotoksyczności, czyli zdolności substancji do uszkadzania materiału genetycznego. Wyniki wskazywały między innymi na uszkodzenia nici DNA.
To istotne odkrycie z punktu widzenia toksykologii, ale nie można go automatycznie przełożyć na sytuację człowieka spożywającego sukralozę.
Bezpośrednie podanie związku wyizolowanym komórkom pozwala sprawdzić, czy dana substancja może wywoływać określony efekt biologiczny. Nie odpowiada jednak na pytanie, czy takie samo uszkodzenie zachodzi w organizmie po wypiciu napoju lub zjedzeniu produktu zawierającego słodzik.
Eksperyment dotyczył także bariery jelitowej
Naukowcy sprawdzili również, jak sukraloza oraz sukraloza-6-octan wpływają na komórki tworzące nabłonek jelitowy.
W laboratoryjnym modelu oba związki pogarszały integralność bariery jelitowej. Zaobserwowano zaburzenia połączeń między komórkami, określanych jako tight junctions. Ich prawidłowe funkcjonowanie jest ważne dla kontrolowania tego, jakie substancje mogą przedostawać się z przewodu pokarmowego do organizmu.
W komórkach jelitowych poddanych działaniu sukralozy-6-octanu naukowcy odnotowali również zwiększoną aktywność genów związanych ze stresem oksydacyjnym, stanem zapalnym i procesami powiązanymi z kancerogenezą.
Nie oznacza to jednak, że eksperyment wykazał rozwój nowotworów. Były to zmiany obserwowane w laboratoryjnym modelu komórkowym, a nie dowód na występowanie raka u osób spożywających sukralozę.
Ważne zastrzeżenie: badanie nie dowodzi szkodliwości zwykłego spożywania sukralozy
To jeden z najważniejszych elementów opisywanego materiału.
Badanie laboratoryjne wykazało potencjalne zagrożenie, ale nie udowodniło, że codzienne spożywanie sukralozy uszkadza DNA człowieka. Różnica między wykazaniem właściwości genotoksycznych substancji w komórkach a udowodnieniem ryzyka zdrowotnego wynikającego ze spożywania produktu jest zasadnicza.
Organizm człowieka nie jest bowiem hodowlą komórek. Substancja może być wchłaniana, metabolizowana i wydalana, a jej rzeczywiste stężenie w poszczególnych tkankach może znacznie różnić się od warunków zastosowanych podczas eksperymentu.
Dlatego wyniki takich badań są przede wszystkim sygnałem, który wymaga dalszej oceny toksykologicznej.
Co z bezpieczeństwem sukralozy według EFSA?
Istotny jest fakt, że po wcześniejszych badaniach pojawiły się kolejne analizy dotyczące bezpieczeństwa sukralozy.
W 2026 roku Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przeprowadził kompleksową ponowną ocenę tego słodzika. EFSA utrzymała ustalone wcześniej dopuszczalne dzienne spożycie sukralozy na poziomie 15 mg na kilogram masy ciała dziennie. Według oceny ekspozycja z dietą pozostawała poniżej tego poziomu we wszystkich analizowanych grupach populacji.
EFSA uwzględniła również wcześniejsze badania dotyczące sygnałów uszkodzenia DNA, w tym tych związanych z sukralozą-6-octanem. Panel ekspertów uznał jednak, że dostępne dowody mają ograniczone znaczenie dla oceny genotoksyczności sukralozy jako dodatku do żywności.
W efekcie EFSA nie uznała stosowania sukralozy w obecnie dozwolonych zastosowaniach za zagrożenie genotoksyczne.
Nowe badanie z 2026 roku daje kolejny element układanki
Warto zwrócić uwagę także na badanie opublikowane w sierpniu 2026 roku w czasopiśmie Food and Chemical Toxicology. Naukowcy analizowali w nim dostępną na rynku sukralozę, wykorzystując kilka testów toksyczności genetycznej.
W większości zastosowanych testów nie stwierdzono oznak mutacji ani uszkodzeń chromosomów. Badanie przeprowadzone na zmodyfikowanych genetycznie myszach również nie wykazało wzrostu badanych mutacji.
Jeden z testów – tak zwany test kometowy – wykazał jednak sygnały uszkodzeń DNA w kilku tkankach. Autorzy wskazali na trudności związane z interpretacją tego wyniku i ostatecznie uznali, że całość rezultatów nie wskazuje na genotoksyczność sukralozy.
Warto również zaznaczyć, że badanie to dotyczyło komercyjnej sukralozy, a nie samej, wyizolowanej sukralozy-6-octanu. Oba eksperymenty odpowiadały więc na nieco inne pytania.
Sukraloza a apetyt i metabolizm
Kwestia bezpieczeństwa słodzika nie ogranicza się do potencjalnego wpływu na DNA.
W osobnym badaniu opublikowanym w 2025 roku w Nature Metabolism analizowano wpływ sukralozy na mechanizmy regulujące apetyt. W eksperymencie uczestniczyło 75 młodych osób, które podczas różnych wizyt spożywały napój z sukralozą, napój zawierający odpowiednią ilość cukru lub wodę.
W porównaniu z cukrem sukraloza zwiększała deklarowane odczuwanie głodu oraz przepływ krwi w podwzgórzu, czyli obszarze mózgu uczestniczącym między innymi w regulacji apetytu. W porównaniu z wodą zwiększała przepływ krwi w podwzgórzu, ale nie zmieniała deklarowanego poziomu głodu.
Nie oznacza to jednak, że badanie wykazało, iż sukraloza powoduje długoterminowy przyrost masy ciała.
W sierpniu 2026 roku opublikowano także przegląd systematyczny obejmujący 23 randomizowane badania dotyczące sukralozy i parametrów kardiometabolicznych u zdrowych dorosłych. Wyniki dotyczące regulacji poziomu glukozy były niejednoznaczne – część badań wskazywała na niekorzystne zmiany, podczas gdy inne nie wykazywały takiego efektu.
Podgrzewanie sukralozy to osobny problem
Europejska ocena bezpieczeństwa zwróciła uwagę również na inną kwestię: długotrwałe działanie wysokiej temperatury na sukralozę.
W określonych warunkach podgrzewania chlor obecny w cząsteczce sukralozy może uczestniczyć w powstawaniu innych związków. Ich wpływ na zdrowie nie jest jeszcze wystarczająco poznany.
Z tego powodu EFSA nie mogła potwierdzić bezpieczeństwa proponowanego rozszerzenia zastosowania sukralozy w niektórych produktach piekarniczych. Podobne pytania mogą dotyczyć również domowego pieczenia i smażenia, choć warunki takich procesów – temperatura, czas i ilość użytego słodzika – mogą być bardzo różne.
To zagadnienie należy jednak oddzielić od wyników eksperymentów z 2023 roku dotyczących sukralozy-6-octanu.
Czy trzeba rezygnować z sukralozy?
Na podstawie przedstawionych badań nie można stwierdzić, że zwykłe spożywanie sukralozy powoduje uszkodzenia DNA u ludzi. Eksperymenty na komórkach dostarczyły sygnałów dotyczących potencjalnej genotoksyczności sukralozy-6-octanu, ale późniejsze analizy nie potwierdziły, że taki sam efekt występuje u ludzi spożywających słodzik w dozwolonych ilościach.
Jednocześnie temat pozostaje przedmiotem badań. Naukowcy analizują między innymi wpływ sukralozy na mikrobiom, metabolizm, apetyt i potencjalne produkty powstające podczas jej podgrzewania.
Najważniejszy wniosek z najnowszych danych jest więc bardziej złożony niż proste stwierdzenie, że „sukraloza niszczy DNA”. Badanie laboratoryjne wykazało, że konkretny związek związany z sukralozą może uszkadzać DNA komórek, ale nie stanowi to dowodu, że taki efekt występuje po normalnym spożyciu słodzika.
W 2026 roku europejska ocena bezpieczeństwa nadal uznaje sukralozę za bezpieczną w obecnie autoryzowanych zastosowaniach i przy zachowaniu ustalonego dopuszczalnego dziennego spożycia. Jednocześnie nowe wyniki pokazują, dlaczego wpływ słodzików na organizm nadal wymaga szczegółowych badań.
Dodaj komentarz
Komentarze