Kosarze przypominają pająki, ale w rzeczywistości nimi nie są. Te niepozorne pajęczaki mają wyjątkową budowę ciała, potrafią poświęcić nogę, aby uciec przed drapieżnikiem, a ich historia sięga setek milionów lat. Czy kosarz może ugryźć człowieka? I dlaczego tak łatwo traci nogi?
Kosarz to nie pająk. Do jakiej grupy należy?
Kosarz (Opiliones) należy do pajęczaków, ale zajmuje wśród nich inne miejsce niż pająki. Te należą do rzędu Araneae, natomiast kosarze tworzą odrębny rząd – Opiliones. Są więc jedynie bliskimi krewniakami pająków, podobnie jak roztocze, kleszcze czy skorpiony, ale nie można ich z nimi utożsamiać.
Najłatwiej rozpoznać kosarza po charakterystycznej sylwetce. Jego ciało wygląda jak jeden zwarty, owalny segment. U pająków natomiast wyraźnie widoczne są dwie główne części ciała – głowotułów i odwłok – połączone przewężeniem.
Kolejną różnicą są oczy. Pająki zazwyczaj mają osiem oczu, podczas gdy kosarze najczęściej mają tylko jedną parę. Ich wzrok jest przy tym bardzo prosty i pozwala przede wszystkim rozróżniać światło od ciemności.
Jest jeszcze jeden bardzo prosty sposób na odróżnienie kosarza od pająka. Kosarze nie produkują jedwabiu i nie budują pajęczyn. Jeśli więc obserwowany pajęczak siedzi w sieci, prawdopodobnie mamy do czynienia z pająkiem, a nie z kosarzem.
Czy kosarz jest jadowity?
Jednym z najbardziej rozpowszechnionych mitów jest przekonanie, że kosarze są niezwykle jadowite, ale ich rzekomo krótkie kły nie pozwalają im przebić ludzkiej skóry.
To nieprawda.
Kosarze nie mają jadu i nie posiadają kłów służących do jego wstrzykiwania. Ich aparat gębowy przypomina niewielkie nożyczki. Służy do odcinania małych fragmentów pokarmu, które następnie trafiają do otworu gębowego.
Oznacza to, że popularna opowieść o „najbardziej jadowitym pająku świata” jest błędna już na kilku poziomach: kosarz nie jest pająkiem, nie ma jadu i nie ma typowych dla pająków kłów jadowych.
Czy kosarz może ugryźć człowieka?
Człowiek nie powinien obawiać się kosarzy. Ze względu na brak kłów i niewielki rozmiar aparatu gębowego zwierzęta te nie są zdolne do wyrządzenia nam jakiejkolwiek krzywdy
Kosarz może natomiast zaskoczyć wyglądem. Jego niezwykle długie, cienkie nogi sprawiają, że dla wielu osób wygląda znacznie bardziej niepokojąco niż większość innych pajęczaków.
Dlaczego kosarz ma tak długie nogi?
Długie nogi są jedną z najbardziej charakterystycznych cech kosarzy. Ich konstrukcja jest jednak znacznie bardziej skomplikowana, niż mogłoby się wydawać.
Ciało kosarza znajduje się stosunkowo wysoko nad podłożem, a jego środek ciężkości jest nisko. Dzięki temu zwierzę może zachować stabilność podczas poruszania się na bardzo długich, elastycznych kończynach.
Szczególnie interesująca jest druga para nóg. Znajduje się na niej wiele struktur sensorycznych. Kosarz wykorzystuje te kończyny nie tylko do chodzenia, ale przede wszystkim do badania otoczenia. Dotykając powierzchni, może w pewnym sensie „wyczuwać” napotykane miejsca, a struktury sensoryczne pomagają mu orientować się w środowisku.
Niektóre gatunki mają również haki na końcach nóg. U części kosarzy występują natomiast specjalne substancje o właściwościach przypominających klej, które mogą pomagać w chwytaniu ofiar w wilgotnych środowiskach, między innymi w pobliżu wodospadów.
Kosarz może odrzucić nogę, aby przeżyć
Jedną z najbardziej niezwykłych cech kosarzy jest zdolność do autotomii, czyli celowego odrzucania części ciała.
Jeżeli drapieżnik złapie kosarza za nogę, pajęczak może ją odrzucić i uciec. Kończyna odłącza się stosunkowo łatwo i w sposób ograniczający utratę "krwi". Co więcej, po oderwaniu noga może jeszcze przez pewien czas poruszać się, ponieważ impulsy nerwowe nadal powodują skurcze mięśni.
Dla drapieżnika poruszająca się noga może stać się łatwym celem. W tym czasie kosarz ma szansę uciec.
Z pozoru utrata jednej z ośmiu nóg wydaje się ogromnym problemem. Tymczasem kosarze potrafią funkcjonować nawet po utracie kilku kończyn - mogą sprawnie się poruszać nawet wtedy, gdy pozostają im zaledwie cztery nogi.
Utrata nogi to strategia obronna
Odrzucenie kończyny nie jest więc przypadkowym uszkodzeniem. To skuteczna strategia przetrwania, która wykształciła się w toku ewolucji.
Kosarz nie ma potężnych szczęk ani jadu, którymi mógłby odstraszyć przeciwnika. Zamiast walczyć z drapieżnikiem, może poświęcić fragment swojego ciała i wykorzystać moment jego nieuwagi do ucieczki.
Kosarze istnieją od setek milionów lat
Jeszcze bardziej niezwykła jest historia ewolucyjna tych zwierząt. Najstarsze znane skamieniałości kosarzy pochodzą sprzed około 405 milionów lat. Oznacza to, że Opiliones należą do jednych z najstarszych grup zwierząt lądowych.
Ich podstawowa budowa ciała przez miliony lat pozostawała stosunkowo stabilna. Nie oznacza to oczywiście, że kosarze przestały ewoluować. Ich organizmy nadal podlegają zmianom ewolucyjnym, jednak charakterystyczny plan budowy okazał się wyjątkowo skuteczny.
To jeden z najlepszych przykładów tego, że w ewolucji nie zawsze wygrywa najbardziej skomplikowana konstrukcja. Czasami rozwiązanie, które dobrze działa, może przetrwać niezwykle długo.
Kosarz – niezwykły pajęczak, którego nie trzeba się bać
Kosarz może wyglądać jak pająk, ale jest odrębnym pajęczakiem o wyjątkowych przystosowaniach. Nie buduje pajęczyn, nie posiada jadu ani typowych kłów pająków, a jego długie nogi służą nie tylko do przemieszczania się, lecz także do poznawania otoczenia.
Najbardziej niezwykła jest jednak zdolność do autotomii. Odrzucenie nogi pozwala kosarzowi uniknąć śmierci z rąk drapieżnika, a zwierzę może nadal funkcjonować mimo utraty kilku kończyn.
Historia kosarzy pokazuje również, jak niezwykle trwałe mogą być rozwiązania wypracowane przez ewolucję. Zwierzęta te pojawiły się na lądzie setki milionów lat temu i do dziś spotykamy ich potomków. Choć dla człowieka mogą wyglądać dziwnie lub nawet przerażająco, kosarz nie jest groźnym jadowitym pająkiem, lecz fascynującym przedstawicielem pajęczaków.
Dodaj komentarz
Komentarze